ناباروري | علل و درمان

ناباروری مشکل بسیار شایعی است که حدود ۲۰% از زوجین با آن درگیر هستند؛ در این مقاله درباره علل ناباروری در مردان و زنان صحبت کرده ایم و به شما درباره بهترین روشهای درمان ناباروری خواهیم گفت.

ناباروری چیست؟

زوجین نابارور افرادی هستند که پس از گذشت یک سال از مقاربت جنسی، بدون استفاده از هیچ‌گونه روش‌های ضدبارداری، نمی‌توانند بچه‌دار شوند. شیوع ناباروری در حدود 10-20٪ زوجین است. زوجین باید بدانند که بارداری به زمان نیاز دارد و در هر دوره تخمک‌گذاری 30٪ احتمال بارداری وجود دارد. احتمال باروری با افزایش دفعات برقراری رابطه جنسی افزایش می‌یابد به‌طوری‌که احتمال باروری حتی در یک زوج سالم در پایان سال اول ازدواج به 85٪ و در پایان سال دوم به 93٪ می‌رسد.

چه سني براي باروري مناسب‌تر است؟

بهترین زمان برای بارداری قبل از سن 30 سالگی است. قدرت باروری با افزایش سن به‌تدریج کاهش می‌یابد. افزایش سن و استفاده طولانی‌مدت از وسایل پیشگیری از بارداری، احتمال بارداری و درمان موفقیت‌آمیز ناباروری را کاهش می‌دهد.

چه زماني براي بررسي توان باروري زوجين مناسب است؟

در خانم‌های زیر 35 سال، در صورت عدم بروز حاملگی پس از یک سال از مقاربت محافظت نشده، به زوجین توصیه می‌شود که به پزشک مراجعه کنند. اگر زنی بین 35 تا 39 سال سن داشته باشد، زوجین 6 ماه پس از ازدواج باید برای ارزیابی میزان باروری خود با پزشک مشورت کنند و اگر زنی بالای 40 سال دارد، باید بلافاصله بعد از ازدواج این کار را انجام دهد.

علل و عوامل مؤثر بر ناباروری

ناباروري دلايل متفاوتي دارد. مردان و زنان هرکدام مـسئول 40 درصد از موارد ناباروري هستند و در 10 درصـد موارد، هـر دو زوج عامـل ناباروري هستند. در 10 درصد باقيمانده نیز، هيچ علتي برای آن يافت نمی‌شود.

درمان سریع نازایی

علت ناباروری زنان

سن

تغییرات وابسته به سن در سیستم تولیدمثل زنان به‌ویژه تخمدان‌ها، نقش عمده‌ای در ناباروری دارند. افزایش سن همچنین خطر سقط جنین را افزایش می‌دهد. بیشتر سقط جنین‌های زودرس و خودبه‌خود، بعد از 35 سالگی و به دلیل ناهنجاری‌های ژنتیکی اتفاق می‌افتند. خطر سقط خودبه‌خودی برای افراد زیر 30 سال کمتر از 10٪ است، اما برای افراد بالای 40 سال 34٪ است. بررسی‌ها نشان داده است که تخمک‌های خانم‌های مسن، باروری کمتری دارند؛ علاوه بر این، با افزایش سن، برخی از بیماری‌هایی که باعث ناباروری می‌شوند، افزایش می‌یابند.

غير طبيعي بودن ساختمان يا عملكرد هر يك از اجزا دستگاه تناسلي زنانه

اندام‌های تولیدمثل داخلی زن شامل چهار قسمت اصلی ازجمله تخمدان‌ها، رحم، دهانه رحم و لوله‌های فالوپ است و ناباروری در زنان ممکن است عمدتاً مربوط به یک یا چند مورد از آن‌ها باشد.

الف. اختلال تخمک‌گذاری

نیمی از موارد نازایی در زنان به دلیل اختلالات تخمک‌گذاری است. قاعدگی منظم نشانگر خوبی از وضعیت سلامتی هورمون‌های داخلی به‌ویژه آن‌هایی است که باعث تخمک‌گذاری می‌شوند. این علامت حتی بهتر از بسیاری از تست‌های گران‌قیمت عمل می‌کند. اگر قاعدگی نامنظم باشد، نشان‌دهنده این است که تخمک‌گذاری نیز مناسب نیست و باید آزمایشات و ارزیابی‌های لازم انجام شود.

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یکی از دلایل اختلالات تخمک‌گذاری است. زنان مبتلا به این بیماری ممکن است افزایش وزن، قطع شدن یا نامنظم بودن قاعدگی و رشد غیر طبیعی مو در سطح داخلی پاها، صورت و سینه را تجربه کنند. این بیماران همچنین مستعد ابتلا به تغییرات خلقی و عاطفی هستند.

ب. انسداد لوله‌های رحمي

لوله‌های فالوپ که تحت عنوان لوله‌های رحمی نیز شناخته می‌شوند، اسپرم را در عرض چند ثانیه از رحم به تخمک آزادشده از تخمدان تحویل داده و تخم بارورشده را به درون رحم منتقل می‌کنند. هرگونه ناهنجاری در عملکرد و شکل لوله‌های رحمی می‌تواند باعث ناباروری در زنان شود. انسداد این لوله‌ها در هر نقطه از طول آن‌ها، از تخمک‌گذاری جلوگیری می‌کند. شایع‌ترین علت انسداد لوله‌های فالوپ، عفونت دستگاه تناسلی است، به‌خصوص درنتیجه عفونت‌های مقاربتی؛ بنابراین، یکی از مهم‌ترین راه‌های درمان ناباروری، درمان مناسب عفونت‌ها است.

ج. تغيير شكل فضاي داخل رحم

تغيير شكل فضاي داخل رحم به دلايل مختلفی می‌تواند ايجاد شود؛ ازجمله:

  • تومورهای خوش‌خیم رحم مانند فیبروم: فیبروم ها بسیار شایع هستند و خوشبختانه اکثر آن‌ها باعث نازایی نمی‌شوند.
  • ناهنجاری‌های مادرزادی رحم: بیشتر ناهنجاری‌های رحمی باعث نازایی نمی‌شود، اما برخی از آن‌ها باعث سقط‌های مکرر می‌شوند که به‌نوعی یک مشکل در بارداری محسوب می‌شوند.
  • چسبندگی داخل رحمی: ناشی از دست‌کاری‌های داخل رحمی، عفونت‌های درمان‌نشده رحم و کورتاژ مکرر هستند.

تغييرات فيزيكي و شيميايي دهانه رحم

دهانه رحم محل عبور اسپرم است. وقتي سلول‌های متحرك اسپرم از محيط خود، يعني مايع مني، وارد محـيط مهبـل كـه حالـت اسيدي دارد، می‌شوند، ترشحات دهانه رحم اين اسيد را خنثـي می‌کند. این کار باعث حفاظت از اسپرم‌ها شده و سپس آن‌ها را به طرف رحم و لوله‌های رحمي هدایت می‌کند.

عفونت‌ها و ترشحات غير طبيعي و التهاب‌های مزمن دهانه رحم و همچنین وجود مواد ضـد اسـپرم در ترشـحات دهانـه رحـم، باعـث بی‌حرکت شدن اسپرم‌ها و جلوگيري از انتقـال آن‌ها بـه قسمت بالايي رحم می‌شود. این شرایط نیز دلیل دیگری برای ناباروری در زنان می‌باشد.

درمان قطعی ناباروری مردان

 علت ناباروری در مردان

ناهنجاری اسپرماتوژنز

یکی از شایع‌ترین دلایل ناباروری در مردان، نقص اسپرماتوژنز (تولید اسپرم توسط بیضه) است. این می‌تواند به یکی از دلایل زیر باشد:

  • آزواسپرمی: به عدم حضور اسپرم در انزال گفته می‌شود. دلایل مختلفی برای آن وجود دارد: سندرم کلاینفلتر (کاریوتایپ XXY)، نبود مادرزادی بیضه، کریپتورکیسم (بیضه‌هایی که در کیسه بیضه فرود نیامده باشند)، هیپوگنادیسم هیپوفیز، کمبودهای تغذیه‌ای، شیمی‌درمانی سرطان، پرتودرمانی، مسمومیت (الکلیسم، ماری‌جوانا، دریافت تستوسترون …)، تب طولانی‌مدت، مواجهه مزمن با گرما، آزواسپرمی ایدیوپاتیک. تشخیص این عارضه بر اساس بیوپسی بیضه، آزمایش هورمونی و کاریوتیپ انجام می‌شود.
  • الیگواسپرمی: در این حالت تعداد اسپرم‌ها کمتر از 30 میلیون در میلی‌لیتر است. این عارضه علل زیادی دارد ازجمله واریکوسل، عفونت مزمن، بیماری‌های مختلف عمومی (مسمومیت با الکل و تنباکو، اعتیاد به مواد مخدر)، بیماری‌های غدد درون‌ریز (دیابت، چاقی، کم‌کاری تیروئید، هایپراندروژنی آدرنال و کم‌کاری هیپوگنادیسم).
  • استنواسپرمی: در این وضعیت تحرک اسپرم کافی نیست. در استنواسپرمی کمتر از 40 درصد از اسپرم‌ها تحرک کافی دارند. علل آن با الیگوسپرمی ارتباط دارد.
  • تراتواسپرمی: در این وضعیت بیش از ۶۰% از اسپرم‌ها، غیر طبیعی هستند. علل آن ژنتیکی بوده و توسط کاریوتیپ تشخیص داده می‌شود.

ناهنجاری‌های دستگاه اسپرماتیک

انسداد یا ناهنجاری در مجاری عبور اسپرم نیز یکی از دلایل اصلی ناباروری مردان، حال چه مادرزادی باشد چه ناشی از تروما. در این حالت، یک مانع در دستگاه تناسلی، مانع از وارد شدن اسپرم به مایع منی در هنگام انزال می‌شود.

چرخش بیضه، هماتوم بیضه و آسیب‌دیدگی شریان‌های مجاری بیضوی نیز، می‌تواند باعث انتقال غیر طبیعی اسپرم شود.

توزیع نامناسب اسپرم در مهبل

یکی دیگر از دلایل ناباروری در مردان نرسیدن اسپرم به مهبل است. ممکن است به دلایل مختلف (هیپوسپادیاز، انزال زودرس، ناتوانی جنسی …) عملکرد جنسی مردان مختل شود که می‌تواند مانع از رسیدن اسپرم به دستگاه تناسلی زنانه شود. عارضه انزال رتروگراد (پس‌رونده) نیز نوعی اختلال جنسی مردانه است که در آن، منی به جای خروج از آلت تناسلی، وارد مثانه می‌شود. ممکن است جراحی روی پروستات یا گردن مثانه بتواند این مشکل را برطرف کند.

پیشرفته ترین روش درمان ناباروری

درمان ناباروری

نوع درمان‌های ارائه‌شده، به دلایل ناباروری بستگی دارد که به تشخیص پزشک رسیده‌اند. آن‌ها همچنین به سن بیمار، سابقه پزشکی و تعداد سال‌هایی که آن‌ها از ناباروری رنج می‌برند، بستگی دارد. با وجود انواع درمان‌های موجود، برخی از دلایل ناباروری هنوز قابل درمان نیستند.

درمان ناباروری در زنان

در زنان، هورمون درمانی برای اختلالات چرخه قاعدگی می‌تواند مؤثر باشد. گاهی داروهایی مانند کلومیفن سیترات برای تحریک تخمک‌گذاری تجویز می‌شود. این دارو در درمان عدم تعادل هورمونی مؤثر است زیرا روی غده هیپوفیز اثر می‌گذارد؛ غده‌ای که هورمون‌های محرک تخمک‌گذاری را ترشح می‌کند. برای تحریک تخمک‌گذاری می‌توان چندین هورمون دیگر را نیز به‌صورت تزریقی تجویز کرد. در مورد اختلال هایپروپرولاکتینمی، بروموکریپتین نیز ممکن است تجویز شود.

در بعضی موارد ممکن است عمل جراحی ضروری باشد. اگر لوله‌های فالوپ مسدود شده باشند، یک عمل جراحی می‌تواند این اختلال را درمان کند. بااین‌حال، این روش‌های درمانی در 15 تا 20 درصد از زوج‌های نابارور، موفق نیستند و استفاده از فناوری‌های کمک باوری، لازم است. این موارد شامل لقاح آزمایشگاهی (IVF)، لقاح داخل رحمی (IUI) یا انتقال سلول‌های جنسی به درون لوله‌های رحم (GIFT) می‌شود.

لقاح آزمایشگاهی (IVF)

IVF برای کمک به زنان دارای ناهنجاری لوله‌های فالوپ طراحی شد تا بتوانند باردار شوند، اما کاربرد این تکنیک به‌تدریج توسعه یافت و در درمان ناباروری با علل دیگری چون اندومتریوز، ناهنجاری‌های اسپرماتوژنز و حتی در موارد ناباروری با علت نامشخص، به کار می‌رود.

لقاح آزمایشگاهی (IVF) از طریق تحریک تخمدان‌ها با تزریق مکرر گنادوتروپین ها (FSH نوترکیب به‌دست‌آمده با دست‌کاری‌های ژنتیک یا ترکیبی از FSH و LH با منشأ انسانی). دوزهای بالای این هورمون‌ها به‌منظور دستیابی به پاسخ چند فولیکولی استفاده می‌شوند. این تحریک باید توسط سونوگرافی و آزمایشات هورمونی تحت کنترل قرار گیرد.

هنگامی‌که فولیکول به بلوغ می‌رسد، برای تحریک تخمک‌گذاری، تزریق hCG تجویز می‌شود.

سوراخ کردن و تخلیه فولیکول باید 36 ساعت بعد، به‌صورت واژینال و تحت کنترل سونوگرافی، انجام شود. در مایعات فولیکولی که به‌این‌ترتیب جمع می‌شود تخمک‌هایی وجود دارند که با اسپرم خالص و باکیفیت کشت داده می‌شوند تا لقاح صورت بگیرد.

دو تا پنج روز بعد، دو جنین (به‌طورمعمول) به رحم بیمار منتقل می‌شود.

درمان ناباروری در مردان

در آقایان، دارودرمانی یا رفتاردرمانی می‌تواند برخی از اختلالات انزال را درمان کند و به زوجین این امکان را بدهد که صاحب فرزند شوند. اگر تعداد کافی اسپرم در مایع منی وجود نداشته باشد، هورمون‌هایی برای اصلاح این مشکل تجویز می‌شوند. بعضی‌اوقات هم می‌توان از عمل جراحی برای اصلاح مشکلاتی چون واریکوسل (گشادشدن رگ‌های اسپرماتیک در بیضه‌ها) استفاده کرد. در صورت عدم بروز حاملگی، اسپرم‌ها از بافت بیضه جدا شده و در محیط آزمایشگاه، مستقیماً به تخمک‌ها تزریق می‌شوند(ICSI).

تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI)

میکرواینجکشن یا تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) به‌صورت یک IVF معمولی شروع می‌شود اما به جای کشت تخمک‌ها و اسپرم‌ها و انتظار برای لقاح، یک متخصص زیست‌شناسی با کمک میکروسکوپ، یک اسپرم باکیفیت را به‌طور مستقیم در هر تخمک تزریق می‌کند.

از ICSI عمدتاً برای درمان ناهنجاری‌های اسپرم استفاده می‌شود (اسپرم‌هایی که تعداد و یا تحرک بسیار کمی دارند). اسپرم‌های به‌دست‌آمده از طریق بیوپسی بیضه، در روش ICSI به درون تخمک تزریق می‌شود.

0 Comments
    Leave a comment
    only loggedIn user can send comment! please login or sign up to continue.

    دریافت مشاوره پزشکی

    logo Created with Sketch.

    MedGo Team

    • مشاوره پزشکی رایگان دریافت کنید
    • توسط داکتر متخصص
    • دسترسی آسان به ویزیت پزشک